Kennisbank

De juiste KPI's kiezen in vijf stappen

Je kiest vanuit je doelen de cijfers die ertoe doen. Zo houd je een korte lijst KPI's over waarop je team zelf bijstuurt, zonder dat elke vraag via jou loopt. Van je doel op papier tot een korte lijst KPI's met elk een eigenaar.

Miranda Pompert kijkt aan tafel samen met een gesprekspartner op een laptop

In het kort

  • Je kiest de juiste KPI's door eerst op te schrijven wat je wilt bereiken, en pas daarna te bepalen welke cijfers laten zien of je dichterbij komt.
  • Per doel houd je één of twee cijfers over, en naast elk resultaatcijfer zet je een cijfer dat eraan voorafgaat.
  • Cijfers die geen enkele beslissing veranderen, schrap je.
  • Elke KPI krijgt één eigenaar en een doelwaarde, zodat duidelijk is wie bijstuurt als het cijfer afwijkt.

Wat de juiste KPI's je opleveren

Een KPI is een cijfer dat laat zien of je dichter bij een doel komt. De afkorting staat voor key performance indicator. Robert Kaplan, een van de bedenkers van de balanced scorecard, beschrijft hoe hij en David Norton leerden om te beginnen bij wat een bedrijf wil bereiken. Pas daarna werden de cijfers gekozen, en dat bleek veel eenvoudiger te gaan.

Aan het eind heb je een korte lijst KPI's, elk met een eigenaar en een doelwaarde. Daardoor ziet je team zelf wanneer een cijfer afwijkt, en hoeft niemand eerst op jouw oordeel te wachten. Zo'n lijst die jullie op een vast moment samen bespreken, is het cijferdeel van ritme, de derde factor van executiekracht.

Een cijfer zonder doel laat alleen zien hoe druk het was.

De vijf stappen om de juiste KPI's te kiezen

Je werkt van doel naar cijfer: eerst wat je wilt bereiken, daarna wat je meet. Wat leading en lagging precies betekenen, staat ook uitgelegd bij de EOS Scorecard.

Stap 1: Begin bij je doel, niet bij de cijfers

Schrijf eerst op wat je dit jaar of dit kwartaal wilt bereiken, zo concreet dat je team het kan navertellen. Bijvoorbeeld meer opdrachten bij bestaande klanten, of projecten die binnen de begroting blijven. Pas als het doel er staat, kun je kiezen wat je meet.

Stap 2: Kies per doel één of twee cijfers die laten zien of je dichterbij komt

Zet onder elk doel de cijfers die je zou kunnen volgen. Stel bij elk cijfer de vraag: als dit beter wordt, komt mijn doel dan ook echt dichterbij? Alleen de cijfers met een duidelijk ja blijven staan. Zo stel je per doel één of twee KPI's op, en houd je een lijst die je team in één blik overziet.

Stap 3: Combineer lagging en leading KPI's

Zet naast elk resultaatcijfer minstens één cijfer dat eraan voorafgaat. Het resultaat heet een lagging KPI, zoals de omzet van vorige maand. Het cijfer ervoor heet een leading KPI, zoals het aantal offertes dat deze week de deur uitgaat. Op het leading cijfer kun je nog bijsturen. Het lagging cijfer laat zien of dat bijsturen ook echt iets oplevert.

Stap 4: Schrap de vanity metrics

Loop je lijst nog één keer langs en vraag bij elk cijfer welke beslissing je anders neemt als het stijgt of daalt. Kun je er geen bedenken, schrap het cijfer dan. Eric Ries noemt zulke getallen vanity metrics: ze geven je een goed gevoel, zonder dat je weet wat je nu moet doen.

Stap 5: Zet per KPI een eigenaar en een doelwaarde

Zet achter elke KPI één naam: de persoon die het cijfer bijhoudt en in actie komt als het afwijkt. Zet er ook een doelwaarde bij, het getal dat je in die periode wilt halen. Spreek daarna af wanneer jullie de lijst samen bekijken. Dan ziet iedereen of een cijfer op koers ligt, en bij wie de volgende stap hoort.

Bronnen: Robert S. Kaplan, Conceptual Foundations of the Balanced Scorecard (Harvard Business School, 2010) en Eric Ries, Vanity Metrics vs. Actionable Metrics (2009).

Drie valkuilen bij het kiezen van KPI's

De eerste twee zag Robert Kaplan bij bedrijven die een balanced scorecard wilden invoeren. De derde beschreef de antropoloog Marilyn Strathern in Improving ratings (1997).

Je huidige rapportage omdopen tot KPI's

Het snelst is het om de cijfers die je al hebt een nieuw label te geven. Kaplan zag bedrijven hun bestaande metingen zo indelen. Volgens hem mis je zo waarschijnlijk de cijfers die je toekomstige resultaat het meest bepalen.

KPI's overnemen van een ander bedrijf

Een lijst met voorbeeld-KPI's uit je branche lijkt een handig begin. Kaplan waarschuwt dat cijfers van een bedrijf met een andere strategie je mensen afleiden van die van jou. Gebruik zo'n lijst alleen als inspiratie, en toets elk cijfer aan je eigen doel.

Het cijfer belangrijker maken dan het doel

Strathern schrijft het zo, in de lijn van de wet van Goodhart: zodra een maat een doel wordt, is het geen goede maat meer. Je team kan dan het cijfer halen, terwijl je doel er niet dichterbij door komt. Bespreek bij een afwijking daarom altijd ook het doel achter het cijfer.

Waar het kiezen van KPI's in de praktijk vastloopt

Waar ik het kiezen zie vastlopen, is bij het schrappen. Elk cijfer voelt belangrijk, zeker als je het al jaren bijhoudt of het zelf ooit hebt bedacht. Zo blijft er een lange lijst staan waar niemand echt op stuurt.

Ik schuif aan als jullie de lijst langslopen, en bij elk getal vraag ik welke beslissing ervan afhangt. Blijft het antwoord uit, dan gaat het cijfer van de lijst. Deze keuze hoort bij hoe ik je help met sturen op de juiste cijfers, naast het vastleggen van je processen.

Daarna vertaal ik de lijst met je team naar afspraken: wie het cijfer aanlevert, wanneer jullie het bespreken en wat er gebeurt bij een afwijking. Daardoor komt een afwijking eerst bij de eigenaar van het cijfer terecht.

Veelgestelde vragen over het kiezen van KPI's

Hoe kies je de juiste KPI's?

Je kiest de juiste KPI's in vijf stappen. Begin bij je doel en kies per doel één of twee cijfers die laten zien of je dichterbij komt. Combineer daarna lagging en leading KPI's, schrap de vanity metrics en zet per KPI een eigenaar en een doelwaarde. Het doel komt dus eerst, de cijfers daarna.

Wat is het verschil tussen een KPI en een doel?

Een doel beschrijft waar je wilt uitkomen, bijvoorbeeld meer terugkerende opdrachten dit jaar. Een KPI is het getal waaraan je afleest of je daar dichterbij komt, zoals het aandeel opdrachten van bestaande klanten. De doelwaarde verbindt de twee: dat is de stand van de KPI die je aan het eind van de periode wilt halen.

Hoe vind je een leading KPI?

Je vindt een leading KPI door terug te redeneren vanaf het resultaat. Neem een lagging KPI zoals omzet en vraag je af wat er weken eerder gebeurt als die omzet straks goed is: gesprekken met klanten, uitgebrachte offertes, ingeplande projecten. Kies daaruit het cijfer waar je team zelf invloed op heeft en dat je geregeld kunt tellen.

Wat is een vanity metric?

Een vanity metric is een cijfer dat indruk maakt, terwijl er geen enkele beslissing van afhangt. Eric Ries beschreef het begrip in 2009, met als voorbeeld het totale aantal bezoekers op een website. Tienduizend bezoekers klinkt mooi, maar je weet niet waardoor ze kwamen of welke stap je nu zet. Bij het kiezen van KPI's zijn dit de cijfers die je in stap 4 van het stappenplan schrapt.

Mag je cijfers blijven bijhouden die geen KPI zijn?

Cijfers die geen KPI worden, mag je gewoon blijven bijhouden, bijvoorbeeld voor je administratie of je jaarcijfers. Een KPI onderscheidt zich door wat je ermee doet: hij heeft een eigenaar en een doelwaarde, en een afwijking leidt tot actie. De rest blijft naslag, zodat je lijst met KPI's kort blijft.

Wanneer kies je je KPI's opnieuw?

Je kiest je KPI's opnieuw zodra je doel verandert, want een KPI hoort altijd bij een doel. Kijk daarnaast bij elk nieuw jaar- of kwartaaldoel of elk cijfer nog laat zien of je dichterbij komt. Een KPI die al maanden geen enkele beslissing meer heeft veranderd, vervang je door een cijfer dat dat wel doet.

Wat is het verschil tussen KPI's kiezen en een Scorecard opzetten?

KPI's kiezen gaat over de vraag welke cijfers ertoe doen voor jouw doelen, los van welk model je gebruikt. Een Scorecard opzetten is een volgende stap als je met het EOS-model werkt. Je zet dan vijf tot vijftien cijfers in een lijst die je elke week met je leiderschapsteam bespreekt, met per cijfer één eigenaar en een weekdoel. Hoe je die lijst bouwt, staat in het stappenplan voor het opzetten van een Scorecard.

Wat zijn voorbeelden van KPI's?

Voorbeelden van KPI's horen altijd bij een doel. Wil je meer omzet, dan is de omzet per maand je lagging KPI, en zijn het aantal verkoopgesprekken en de uitgebrachte offertes per week leading KPI's. Wil je projecten binnen de begroting houden, dan is de marge per afgerond project de lagging KPI en het aantal projecten dat achterloopt op de planning een leading KPI.

Miranda Pompert, strategische wederhelft voor MKB-ondernemers

Over de auteur

Miranda Pompert, strategische wederhelft voor MKB-ondernemers

Miranda Pompert is de strategische wederhelft van mkb-ondernemers met 10 tot 50 medewerkers. In EOS-termen heet dat een integrator. Het verschil: in EOS neemt de integrator de dagelijkse leiding over. Bij Miranda blijft die bij de ondernemer en staat zij ernaast. Ze denkt mee over de koers en bouwt mee aan de structuur waardoor het bedrijf doorgroeit zonder dat alles via de eigenaar loopt. Ze is Lean Black Belt en werkt met de principes van het EOS-model, maar is geen EOS Implementer.

Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een lijst vol cijfers en toch geen grip?

Begin bij je doel, in een gesprek

In het gesprek zetten we je belangrijkste doel op papier en leggen we de cijfers ernaast die je nu bijhoudt. We kijken samen welke ertoe doen, en welke je nu nog alleen zelf in de gaten houdt.