Kennisbank
Je team zelfstandiger maken: een stappenplan in vijf stappen
Met dit stappenplan leg je vast welke beslissingen je team zelf neemt en welke het eerst met jou afstemt. Daarna laat je het team die ruimte ook echt gebruiken, zodat niet elke keuze meer via jou loopt. Van de beslissingen op een rij tot een besliskader dat meegroeit met je team.
In het kort
- Je maakt je team zelfstandiger door eerst de beslissingen op een rij te zetten die steeds terugkomen, en bij elke beslissing de rol te schrijven die erover gaat.
- Daarna zet je elk beslisgebied in een besliskader met drie kolommen: het team beslist zelf, na overleg met jou, of de beslissing blijft bij jou.
- Het team neemt de beslissingen uit zijn kolom zelf en bespreekt ze achteraf met jou, ook als er een fout tussen zit.
- Op een vast moment kijk je het kader opnieuw na, en geef je per beslisgebied meer ruimte zodra het team dat aankan.
Wat een zelfstandiger team je oplevert
Een zelfstandiger team neemt de beslissingen die bij zijn rollen horen zelf, binnen grenzen die vooraf zijn afgesproken. Dat is eigenaarschap in de praktijk. Waaraan je ziet dat je team nog op jou wacht, lees je in de uitleg over hoe je eigenaarschap in je team vergroot.
Het besliskader in dit stappenplan bouwt voort op het delegation board uit Management 3.0: een overzicht dat per beslisgebied laat zien hoeveel ruimte het team krijgt. Als het kader staat, kan iedereen nakijken welke keuzes hij zelf mag maken. Daardoor hoeven je mensen niet meer bij elke twijfel bij jou aan te kloppen. Het besliskader is daarmee het gereedschap voor eigenaarschap, de tweede factor van executiekracht.
Ruimte die nergens is vastgelegd, neemt niemand.
De vijf stappen om je team zelfstandiger te maken
Stap 1, 2 en 5 volgen hoe Management 3.0 met een delegation board werkt: eerst de beslisgebieden, dan per gebied de ruimte, en daarna regelmatig bijstellen. Stap 3 en 4 gaan over wat er tussendoor gebeurt: het team laten beslissen en omgaan met fouten. Dit stappenplan gaat over de beslisruimte van je hele team. Wil je één taak overdragen, lees dan over delegeren met een kader.
Stap 1: Maak rollen en beslisruimte expliciet
Zet de soorten beslissingen op een rij die in je bedrijf steeds terugkomen, zoals een offerte, een klacht, een inkoop of een wijziging in de planning. Management 3.0 noemt dat de beslisgebieden van een team. Schrijf bij elk beslisgebied welke rol erover gaat, en waar dat nodig is tot welk bedrag of tot welk niveau.
Stap 2: Vervang 'vraag het mij' door een kader
Zet elk beslisgebied in een van de drie kolommen: het team beslist zelf, het team beslist na overleg met jou, of de beslissing blijft bij jou. Management 3.0 werkt met zeven niveaus, van 'ik vertel het ze' tot 'ik draag het volledig over'. Voor een eerste besliskader zijn drie kolommen genoeg. Vul de kolommen samen met je team in. Bij Management 3.0 is juist dat gesprek over wie wat beslist de kern.
Stap 3: Laat het team beslissen en bespreek achteraf
Laat de beslissingen uit de kolom 'zelf' voortaan ook echt bij het team, zelfs als jij er toevallig bij bent. Plan een vast moment, bijvoorbeeld in het wekelijkse overleg, om een paar genomen beslissingen achteraf door te lopen: wat was de keuze, waarom, en zou je het weer zo doen? Management 3.0 heeft daar een eigen niveau voor: het team beslist, en de leidinggevende vraagt er daarna naar. Zo leert je team kiezen zonder eerst op jouw akkoord te wachten.
Stap 4: Bouw vertrouwen bij fouten
Viel een beslissing binnen het kader, laat hem dan bij de rol, ook als hij verkeerd uitpakt. Neem de fout mee naar de nabespreking en kijk eerst naar het kader: was de grens duidelijk, en had de persoon de informatie die hij nodig had? Lag het aan het kader, verander dan het kader. Je team houdt dan het vertrouwen om zelf te kiezen, ook na een keuze die misging.
Stap 5: Borg het en herhaal
Bewaar het besliskader op één plek die het hele team kent. Kijk het op een vast moment opnieuw na, bijvoorbeeld elk kwartaal. Gaat het in een beslisgebied goed, schuif het dan één kolom op richting 'zelf'. Management 3.0 raadt aan de beslisgebieden en de niveaus regelmatig te herzien, en de ruimte te vergroten zodra je groei ziet in hoe het team beslist.
Bronnen: Management 3.0, Delegation Poker & Delegation Board en Amy Edmondson, Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams (Administrative Science Quarterly, 1999).
Drie valkuilen bij een zelfstandiger team
De eerste twee volgen uit de uitgangspunten van Management 3.0. De derde komt uit onderzoek naar psychologische veiligheid in teams.
Alle ruimte in één keer weggeven
Management 3.0 noemt delegeren een proces in stappen: je geeft verantwoordelijkheid gecontroleerd en geleidelijk uit handen. Ga je te ver, dan kan er volgens dezelfde bron chaos ontstaan. Schuif daarom per beslisgebied één kolom tegelijk op.
Het besliskader alleen in je hoofd houden
Weet alleen jij welke beslissing in welke kolom valt, dan moet je team het toch weer aan jou vragen. Management 3.0 raadt aan het board op te hangen, zodat iedereen het kan nakijken wanneer dat nodig is.
De nabespreking een verhoor maken
Amy Edmondson onderzocht 51 teams in een productiebedrijf. In teams waar mensen het veilig vonden om tegenover elkaar een risico te nemen, zag ze meer leergedrag, zoals fouten bespreken en om hulp vragen. Voelt de nabespreking als een afrekening, dan brengt je team een volgende fout liever niet ter sprake. Vraag daarom eerst wat iemand wist toen hij besliste.
Het besliskader in je team laten staan
De proef op het kader komt bij de eerste beslissing uit de kolom 'zelf' die verkeerd uitpakt. Dan wil je die kolom het liefst meteen terugzetten.
Ik zet het kader met je team op, in gesprekken met jou en je mensen over de beslissingen die nu op jouw bureau landen. Daarna schuif ik aan bij de eerste nabesprekingen in jullie vaste overleg. Daar vraag ik rustig of een fout aan de persoon lag of aan een grens die niet helder was. En ik kijk naar jouw kant: hoe jij reageert als het team de ruimte gebruikt. Een kader werkt pas als jij het laat staan.
In het Doorbraaktraject valt dit onder de fase Loslaten. In die fase komt de structuur er die nog ontbreekt, zoals wie welke beslissing neemt. Ik begeleid jou daarbij, ook in het loslaten zelf.
Na elke nabespreking kijk ik met je team welk beslisgebied één kolom op kan. Daardoor groeit de ruimte van je team in stappen die het zelf kan dragen.
Veelgestelde vragen over je team zelfstandiger maken
Hoe maak je een team zelfstandiger?
Je maakt een team zelfstandiger in vijf stappen. Zet de beslissingen op een rij en koppel ze aan rollen, verdeel ze in een besliskader en laat het team binnen dat kader zelf beslissen. Bespreek die beslissingen achteraf, gebruik fouten als leerpunt en stel het kader regelmatig bij. De ruimte van je team wordt zo per beslisgebied groter, in het tempo dat het team aankan.
Wat schrijf je op in het besliskader van je team?
Het besliskader van je team is het kader uit stap 2 van dit stappenplan. Je schrijft per beslisgebied op in welke kolom het valt: zelf, na overleg of bij jou. Schrijf bij 'na overleg' op hoe dat gaat, bijvoorbeeld een voorstel per mail waar jij binnen een dag op reageert. Gaat het om geld of om afspraken met klanten, noteer de grens dan in een bedrag of een voorbeeld. Het kader van één taak, met het resultaat en de grenzen van die ene klus, hoort bij delegeren.
Wat doe je als iemand een beslissing neemt die buiten het kader valt?
Neemt iemand een beslissing die volgens het besliskader na overleg of bij jou hoort, bespreek dat dan in de eerstvolgende nabespreking. Vraag waarom hij niet afstemde: wist hij niet in welke kolom het viel, of leek de grens niet te kloppen? In het eerste geval maak je het kader duidelijker. In het tweede kijk je samen of dat beslisgebied één kolom op kan. Kan de beslissing niet meer terug, laat hem dan staan en bespreek alleen wat er de volgende keer anders gaat.
Mag je je team ook weer minder beslisruimte geven?
Je mag je team in het besliskader ook weer minder beslisruimte geven, bijvoorbeeld als er een nieuwe collega op de rol komt of als er meer op het spel staat. Zet dat beslisgebied dan één kolom terug. Zeg er hardop bij waarom, en kies samen een moment om het opnieuw te bekijken. Het kader blijft dan een afspraak met je team. Neem je beslissingen stilletjes weer over, dan merkt je team dat ook. In een apart artikel lees je wat controle bij elke stap met je team doet.
Wat doe je met een teamlid dat liever geen beslissingen neemt?
Wil een teamlid liever geen beslissingen nemen, zet zijn beslisgebieden in het besliskader dan eerst in de kolom 'na overleg'. Hij komt met een voorstel, en jij reageert. Zo oefent hij met kiezen terwijl jij nog meekijkt. Bespreek na een paar voorstellen samen of hij de volgende stap aankan, zodat ook hij in zijn eigen tempo zelfstandiger wordt.
Moet je team zelfsturend worden om zelfstandiger te zijn?
Een zelfstandiger team hoeft niet zelfsturend te worden. Zelfstandiger maken betekent in dit stappenplan dat je team meer beslissingen zelf neemt, binnen een besliskader dat jij als eigenaar met het team afspreekt. Bij het ene beslisgebied kan die ruimte groot zijn, bij het andere blijft de beslissing bij jou. Hoe ver je per gebied gaat, hangt af van je bedrijf en van wat je mensen aankunnen.
Wat zijn de zeven niveaus van delegeren?
De zeven niveaus van delegeren komen uit Management 3.0 en beschrijven hoeveel beslisruimte een leidinggevende aan zijn team geeft. Van weinig naar veel ruimte zijn dat: vertellen, overtuigen, raadplegen, samen besluiten, adviseren, navragen en volledig delegeren. Op een delegation board krijgt elk beslisgebied een van die zeven niveaus. Voor een eerste besliskader voor je team bundel je ze tot de drie kolommen uit stap 2.
Hoe bepaal je samen met je team wie welke beslissing neemt?
Wie welke beslissing neemt, kun je met je team bepalen met Delegation Poker, een spel uit Management 3.0. Iemand leest een situatie voor, zoals een klacht of een inkoop. Ieder kiest in stilte een kaart van 1 tot 7: het niveau waarop hij die beslissing zou delegeren. Jullie leggen de kaarten tegelijk open, en wie de hoogste en de laagste kaart heeft, legt zijn keuze uit. Waar jullie samen op uitkomen, zet je in het besliskader van je team.
Weet je niet welke beslissingen je team al zelf kan nemen?
Zet het besliskader op in een gesprek
We lopen samen een paar beslissingen door die nu nog bij jou terechtkomen, en kijken in welke kolom ze horen.
