Kennisbank
Welke groeifasen doorloopt een bedrijf?
Een groeifase is een periode waarin je bedrijf op één manier van werken groeit. Past die manier niet meer bij de omvang, dan begint de volgende fase.
Het werkoverleg paste vroeger aan één tafel. Nu staan er stoelen langs de muur en duurt het een uur langer. Wat er niet besloten wordt, belandt na afloop alsnog bij jou.
In het kort
- Een bedrijf doorloopt groeifasen: periodes waarin één manier van werken volstaat, tot het bedrijf daar te groot voor wordt.
- Larry Greiner beschreef in Harvard Business Review vijf groeifasen, die elk beginnen met rustige groei en eindigen in een crisis.
- In Nederland deelt onder meer KVK de fasen in op aantal medewerkers: tot 8, 8 tot 25, 25 tot 50, 50 tot 150 en daarboven.
- Weet je in welke fase je bedrijf zit, dan zie je eerder welke structuur je als volgende nodig hebt.
Groeifasen van een bedrijf: de korte definitie
Een groeifase is een periode waarin een bedrijf groeit op één manier van werken, tot die manier niet meer past bij de omvang van het bedrijf.
Het bekendste model komt van Larry Greiner, die hoogleraar management en organisatie was aan de Marshall School of Business van de University of Southern California. Hij publiceerde het in 1972 in Harvard Business Review, onder de titel Evolution and Revolution as Organizations Grow.
De kern van het groeimodel van Greiner: een aanpak die het bedrijf in de ene fase verder helpt, roept in de volgende fase zelf de crisis op.
Greiner keek daarbij naar vijf dimensies: de leeftijd van de organisatie, de omvang, de periodes van rustige groei, de crises en de groeisnelheid van de branche.
Bron: Larry E. Greiner in Harvard Business Review (1972, herdrukt in 1998), met de samenvatting op SSRN.
Het groeimodel van Greiner: vijf fasen, vier crises
Elke fase begint met een periode van rustige, gestage groei. Greiner noemt dat evolutie. Daarna volgt een periode van onrust en verandering: de revolutie, of crisis. In die crisis moet het management een nieuwe manier van organiseren vinden. Die wordt de basis voor de volgende fase.
- Fase 1, creativiteit (creativity): eindigt in een leiderschapscrisis.
- Fase 2, sturing (direction): eindigt in een autonomiecrisis.
- Fase 3, delegatie (delegation): eindigt in een controlecrisis.
- Fase 4, coördinatie (coordination): eindigt in een bureaucratiecrisis (red tape).
- Fase 5, samenwerking (collaboration): welke crisis deze fase afsluit, laat de samenvatting open.
Elke fase draait dus op een eigen manier van leidinggeven, en juist die manier loopt aan het eind van de fase vast.
Zo wordt de kracht van de ene fase het knelpunt van de volgende.
Groeifasen op aantal medewerkers
In Nederland zie je het model vaak ingedeeld op het aantal medewerkers. KVK gebruikt deze vijf fasen, met Greiner als basis. De samenvatting van Greiners artikel spreekt van leeftijd en omvang, zonder vaste aantallen. Lees de grenzen dus als richtlijn.
| Fase | Medewerkers | Wat er voor de ondernemer verandert |
|---|---|---|
| Pioniersfase | Minder dan 8 | Je werkt zelf mee in je bedrijf, met hooguit een paar mensen om je heen. Je focus ligt op je product of dienst. |
| Organisatiefase | 8 tot 25 | Jij en je team krijgen behoefte aan duidelijke structuur. Je rol schuift van meewerkend voorman naar manager. |
| Managementfase | 25 tot 50 | Je laat steeds meer verantwoordelijkheid over aan anderen, bijvoorbeeld aan managers die je aanneemt of benoemt. |
| Delegeerfase | 50 tot 150 | Er zijn vaak meerdere managers. De meeste beslissingen liggen bij je team. |
| Standaardisatiefase | Meer dan 150 | Het werk wordt gestandaardiseerd en moet schaalbaar blijven, zonder bureaucratie. Jij werkt vooral aan de toekomst. |
Wat er verandert tussen tien en vijftig medewerkers
Een bedrijf met tien tot vijftig medewerkers zit in de organisatiefase of de managementfase. In allebei die fasen verschuift hetzelfde: werk dat via de eigenaar liep, moet een eigen plek krijgen in de organisatie.
Met acht of tien mensen gaat dat nog via korte lijnen. Met elke nieuwe collega wordt het lastiger. De kennis zit bij een paar mensen. Wie nieuw is, vraagt het aan de collega die het al jaren doet. En beslissingen blijven liggen tot jij er tijd voor hebt. Lees ook wat je merkt als de structuur niet meegroeit.
In mijn model is executiekracht duidelijkheid × eigenaarschap × ritme. Bij de stap naar een volgende groeifase raakt vooral duidelijkheid, de eerste factor van executiekracht, onder druk: wie gaat waarover, nu jij niet meer alles zelf overziet?
Maak je op tijd duidelijk wie waarover gaat, dan groeit je organisatie mee en hoeft niet elke nieuwe collega met zijn vragen bij jou aan te kloppen.
Lees verder over je bedrijf laten groeien, met een organisatie die de groei kan dragen.
Groeifasen en de structuur die erbij hoort
Elke nieuwe fase vraagt andere afspraken over wie wat doet. Drie onderwerpen uit de kennisbank sluiten daarop aan.
Wie waarover gaat
Met elke fase verschuift wie waarvoor verantwoordelijk is. Een Accountability Chart legt dat per functie vast. Lees wat een Accountability Chart is.
Werk echt overdragen
In de managementfase geef je steeds meer verantwoordelijkheid uit handen. Dat vraagt meer dan taken doorschuiven. Lees meer over de betekenis van delegeren.
Een COO, of eerst structuur
Bij groei komt vaak de vraag op of je een operationeel directeur nodig hebt. Lees of een COO al bij je fase past.
Wat ik doe als de volgende fase eraan komt
Eerst kijk ik waar je bedrijf nu staat. Hoeveel mensen werken er, wat loopt er nog via jou, en welke afspraken liggen er al? Dat vraag ik aan jou, en aan de mensen die het werk doen.
Daarna kijken we vooruit. Welke fase komt eraan, en welke rollen, processen en welk ritme horen daarbij? Die bouw ik met je team, en ik zorg dat de structuur er al staat als de volgende fase begint. Elke afspraak die daaruit komt, krijgt een eigenaar in je team en een vast moment waarop we kijken of hij ook echt werkt. Zo draait de nieuwe werkwijze al proef terwijl de oude nog volstaat.
Dat doe ik in het Doorbraaktraject van ongeveer zes maanden. Wat daarna komt, bepaal jij: je team neemt het over, of ik blijf als adviseur aangehaakt.
Veelgestelde vragen over de groeifasen van een bedrijf
In welke fase wordt de eigenaar het knelpunt?
De eigenaar wordt vaak al het knelpunt aan het eind van de eerste groeifase. Greiner laat die fase eindigen in een leiderschapscrisis. In de indeling van KVK valt dat moment rond de organisatiefase, vanaf ongeveer acht medewerkers. De werkwijze uit de pioniersfase blijft dan staan, terwijl het team groeit. Daardoor komen vragen en beslissingen nog steeds bij jou terecht, ook als er al twintig of dertig mensen werken. Wat dat met je bedrijf doet, lees je bij de bottleneck in je bedrijf.
Hoe weet je in welke groeifase je bedrijf zit?
Je groeifase lees je af aan twee dingen: het aantal medewerkers en wat er in je bedrijf begint te knellen. Het aantal mensen geeft een eerste richting. Wat er knelt, zegt meer. In het model van Greiner eindigt elke fase in een crisis rond één thema: leiderschap, autonomie, controle of bureaucratie. Het thema dat bij jou speelt, wijst je fase aan. Twee bedrijven met evenveel mensen kunnen zo in een andere fase zitten.
Komt er na elke groeifase een crisis?
In het model van Greiner wel: elke fase eindigt in een periode van onrust, waarin de oude manier van werken niet meer volstaat. Die crisis hoeft je niet te overvallen. Volgens Greiner kan een groeiend bedrijf de volgende crisis zien aankomen door terug te kijken naar de fasen die het al doorliep. Bouw je de structuur voor de volgende fase op tijd, dan ligt de nieuwe werkwijze al klaar als de oude vastloopt.
Duurt elke groeifase even lang?
Groeifasen duren niet bij elk bedrijf even lang. Greiner noemt de groeisnelheid van de branche als een van de dimensies van zijn model. In een snelgroeiende markt kan een bedrijf dus sneller van fase naar fase gaan, en een bedrijf dat weinig groeit, blijft langer in dezelfde fase. Je hoeft ook niet alle fasen te doorlopen. KVK wijst erop dat een ondernemer er bewust voor kan kiezen geen personeel meer aan te nemen of zelf uitvoerend werk te blijven doen.
Heb je in de managementfase meteen managers nodig?
Managers horen bij de managementfase, alleen hoef je ze niet meteen van buiten te halen. KVK noemt het aannemen of benoemen van managers als voorbeeld: de manager die je benoemt, kan ook iemand uit je eigen team zijn. Leg eerst vast welke functies je bedrijf de komende tijd nodig heeft en wat elke functie oplevert. Dan zie je per functie of die bij iemand in je team past, of dat je iemand van buiten zoekt.
Is het groeimodel van Greiner nog bruikbaar?
Het groeimodel van Greiner is ruim vijftig jaar oud en wordt nog altijd gebruikt. Harvard Business Review bracht het artikel in 1998 opnieuw uit als klassieker, met een commentaar waarin Greiner zijn eerdere bevindingen bijwerkte. Bij die herdruk schreef HBR dat de redenering nog altijd actueel was. Gebruik het model als een kaart die je naast je eigen bedrijf legt. De fasen en de grenzen in aantallen medewerkers zijn een richtlijn. Elk bedrijf groeit in zijn eigen tempo.
In welke fase zit jouw bedrijf?
Bespreek je volgende groeifase in een gesprek
Schrijf vooraf op hoeveel mensen er nu werken en welke beslissingen nog op jouw bureau landen. Dan bespreken we welke structuur als eerste aan de beurt is.
